Święta Bożego Narodzenia - tata po rozwodzie
Nauka

Święta Bożego Narodzenia

Ostatnio przeczytałem, że święta coraz bardziej odklejają się od Kościoła. Zaczynamy nazywać je przerwą świąteczną, albo przerwą zimową. Pytanie czy aby na pewno tradycja ta jest stricte chrześcijańska?

25 grudnia

Skąd ta data, skoro z Biblii nie wynika kiedy to urodził się Chrystus? Otóż tradycje chrześcijańskie czerpią garściami z pogańskich wierzeń. Dlatego data 25 grudnia, tak bliska przesileniu zimowemu zaczęła oznaczać narodziny Zbawiciela. W pogańskiej tradycji 23 grudnia miało miejsce święto Bôžićy1, czyli narodzenia nowego boga (wiosny, narodzin i nowego roku), zwiastujące wydłużający się dzień. 

Podczas chrystianizacji ziem pogańskich, dużo prościej było wyznaczyć chrześcijańskie odpowiedniki „starych” świąt, niż wyznaczać nowe daty. Stąd Noc Świętojańska w miejscu Nocy Kupały,2 Dzień Wszystkich Świętych w miejscu rzymskiego Lemures,3 czy Wielkanoc w miejscu germańskiego święta Bogini Oscara.4 W wierzeniach pogańskich rok pojmowany był jako cykl życia Boga Słońca Swaroga i sama konstrukcja kalendarza katolickiego przypomina kalendarz ludów rolniczych. Wszystkie najważniejsze święta umiejscowione są podczas przesileń i równonocy.

12 potraw

Dlaczego na stole ma być 12 dań? Każde danie odpowiada 1 apostołowi.5 Tuzin jest liczbą o głębszej symbolice. W Biblii było 12 apostołów, 12 synów Jakuba, 12 pokoleń Izraela, 12 chlebów na stole, przed zasłoną Arki Przymierza (Kpł 24,6), 12 koszy z ułomkami chlebów (J 6,12-15), 12 gwiazd na wieńcu zdobiącym głowę niewiasty (Ap 12,1) etc. Jednak nie tylko w Biblii. Mamy bowiem 12 bogów olimpijskich,6 12 imamów w Szyizmie,7 12 godzin dnia i nocy, 12 miesięcy w roku, 12 rycerzy okrągłego stołu. Symbolika liczby 12 jest głęboka, jednak nie starczyłoby mi tu miejsca, aby to wszystko spisać. W skrócie 12 potraw wigilijnych ma oznaczać dostatek każdego miesiąca w roku. 

Kutia

W moim domu rodzinnym nie jadano nigdy kutii, aczkolwiek jest ona nieodłącznym daniem wigilijnym. To danie z ziaren pszenicy, miodu i maku, które swą słodyczą i przepychem symbolizuje dostatek i szczęście. Już same składniki o tym świadczą, bo nawet słowo „zboże” etymologicznie oznacza dar boży.

Grzyby i mak

Od dawien dawna znano magiczną moc maku. Nie tylko jego właściwości usypiające, ale i halucynogenne. Sen był uważany za brata śmierci. Mak miał więc być łącznikiem świata żywych ze światem umarłych i pomostem z bliskimi, którzy odeszli z tego świata, stąd jego obecność na wigilijnym stole.8 Grzyby natomiast były symbolem lasu, w którym według wierzeń mieszkały leśne demony, jak na przykład Leszy,9 czy Dobrochoczy.10 Miały one udobruchać te bóstwa, aby zapewnić bezpieczeństwo na cały rok.

Puste miejsce

Puste miejsce dla zbłąkanego wędrowca naturalnie kojarzy nam się z Maryją szukającą schronienia od drzwi do drzwi. Jednak na ziemiach słowiańskich puste miejsce zostawiano, jako pozostałość po wierzeniach w to, że w szczególnych dniach w roku zmarli bliscy otrzymywali możliwość powrotu do naszego świata. Puste miejsce miało się zostawiać właśnie im, aby przybyli na naszą wieczerzę.

Łamanie opłatka

Tradycja ta również ma korzenie pogańskie. Zwyczajnie opłatkiem zastąpiono dawniejszy kołacz, który był symbolem całorocznej pracy i nagromadzonych dóbr pola. Kołacz, w kształcie koła symbolizował słońce, czyli szczęście i powodzenie.11 Kołaczem łamano się w podczas Szczodrych Godów, czyli pogańskiego odpowiednika Bożego Narodzenia. Podobnie jest z życzeniami. Podczas gdy teraz mają one formę grzecznościową, dawniej wierzono w rzeczywistą moc sprawczą wypowiadanych słów. Podobnie zresztą jak w przypadku przekleństw, które etymologicznie wzięły się od rzucania klątw. Dziś przekleństwo jest jedynie synonimem wulgaryzmu.

Choinka

Ozdabianie choinki jest tradycją germańską, kultywowaną już od XVI wieku.12 Dlaczego to choinka jest symbolem świąt? Otóż choinka symbolizuje wieczne życie, odradzanie się i płodność, gdyż jest zielona przez cały rok. Światełka na wigilijnym drzewku odstraszają złe moce. Bombki, które zastąpiły jabłka są symbolem zdrowia i pożywienia dla zmarłych duchów. Zakładanie łańcuchów ma symbolizować nierozerwalne rodzinne więzi. Gwiazda na szczycie jest odwołaniem do biblijnej gwiazdy betlejemskiej. Dzwonki oznaczają zwiastowania dobrej nowiny, aniołki spokój i ochronę, szyszki i grzybki są odwołaniem do obfitości lasu.13

Sianko pod obrusem

Siano, czy też słoma pod obrusem ma zapewnić dostatek i płodność. Dodatkowo w pogaństwie ustawiano w rogu pokoju lub na progu domu snop siana, nazywany diduchem.14 Był to ostatni snop zebrany z pola. Po posiłku obwiązywano się nim w pasie i nogach, by miejsca te nie bolały w nowym roku. Ale nie tylko, bo obwiązywano nimi drzewa w sadzie aby te dobrze rodziły. Dodatkowo w wierzeniach nordyckich, sianko pod stołem zostawiano dla Sleipnira, ośmionogiego rumaka Odyna, dziecka Lokiego.15

Kolędowanie

Kolędowanie wygląda na jeden z najbardziej chrześcijańskich zwyczajów. Nic bardziej mylnego. Otóż w religii żydowskiej kolędy nie występowały i pojawiły się jedynie tam, gdzie występowały wcześniej (na ziemiach słowiańskich i rumuńskich) i w tym samym okresie, kiedy śpiewano je wcześniej, w trakcie przesilenia zimowego. Kolęda wywodzi się z łacińskiego słowa colendae, z łaciny oznaczającego kultywowanie, uprawianie. Jest to zwyczaj właśnie słowiańsko-rumuński.16 Dawniej kolędy nazywane były szczodruszkami. 

Święto Słońca

Dlaczego rzymskie Święto Słońca i pogański kult solarny tak bardzo łączą się z narodzinami Chrystusa? Otóż nieprawdą jest, że porównywanie Jezusa do słońca ma korzenie pogańskie. Już autorzy Starego Testamentu, mówiąc o nim używają określeń „światłości” czy „jasności”.17 Jednak chrześcijańską światłość prościej było umiejscowić w okolicy daty pogańskiego czczenia słońca, aniżeli wymyślać niewiernym nową datę do świętowania, która z niczym by im się nie kojarzyła.

Odklejenie Świąt od Kościoła

Ostatnio czytając Krytykę Polityczną natknąłem się na artykuł redaktor naczelnej, o tym „czy lewaki ubierają choinkę?”.18 Już we wstępie napisano tam, że święta odklejają się od Kościoła Katolickiego. Później jest opis tego, jak słusznie przeżyć święta, tak, aby nie za bardzo zbliżyć się do Kościoła. Jest jednak jeden w tym szkopuł. To co radzi Pani Redaktor, jest tym samym co zrobił Kościół ze świętami pogańskimi. Jest to dokładna kopia działań tegoż Kościoła. Ale takie jest życie. Wciąż coś ewoluuje i się przekształca i to od nas zależy jak przeżyjemy ten czas.

Święta

Osobiście nie będę specjalnie do niczego namawiał ani zniechęcał. To, że święta i zwyczaje się modyfikują nie jest niczym specjalnie dziwnym i niespotykanym. W słowach Pani Redaktor widać tęsknotę za rodziną. Dla mnie Święta Bożego Narodzenia to najbardziej rodzinny czas w roku. Wtedy też wszyscy się zbierają i spędzają czas razem. To również jest dla mnie czas wolny od kłótni, a owocny w pojednanie. I właśnie to jest magią świąt. To ciepło, miłość, dobroć i nadzieja. Niezależnie od tego, czy święta będą dla Was chrześcijańskie, pogańskie czy ateistyczne to niech będą pełne swojej magii.

Z drugiej strony niech będą wolne są od nienawiści, złości i zawiści. Niech nie kojarzą się z walką i cierpieniem. Niech będą jak najbardziej wolne od polityki (nie tak jak na tytułowym zdjęciu). Dlatego też skupmy się w tym czasie tylko na najbliższych naszemu sercu, a wszystko co złe niech odejdzie w tym czasie w zapomnienie. Świętujmy i radujmy się.

1 http://mitoslavia.blogspot.com/2017/09/mody-bog-sonca.html
2 https://www.ekokalendarz.pl/noc-kupaly/
3 https://liberte.pl/poganskie-korzenie-chrzescijanskiego-swieta-wszystkich-swietych/
4 https://starawiara.org/posty/blot-wiosenny-i-bogini-ostara/
5 http://regiodom.pl/portal/porady-domowe/kulinarne-co-nieco/symbolika-wigilijnych-potraw-co-powinno-znalezc-sie-na-wigilijnym-s
6 https://sites.google.com/site/smokpaula1316/12-bogow-olimpijskich-i-ich-atrybuty
7 https://www.szkolnictwo.pl/szukaj,Imamici
8 https://sklep.savpol.pl/blog/kategoria-5/dlaczego-mak-na-swieta-bozego-narodzenia-o-tradycji-potraw-z-makiem-na-wigilijnym-stole.html
9 https://blog.slowianskibestiariusz.pl/bestiariusz/demony-lesne/leszy/
10 https://demonyslowianskie.pl/leszy-dobrochoczy/
11 https://slowianskamoc.blogspot.com/2019/12/szczodre-gody-slonca-stanie.html
12 https://choinkowo.pl/blog/blog/tradycja-ubierania-choinki
13 http://muzeumbombki.com.pl/symbole-ozdob-choinkowych/
14 https://slowianskamoc.blogspot.com/2019/12/szczodre-gody-slonca-stanie.html
15 http://www.yggdrasillthing.fora.pl/literatura,130/swieta-wikingow,189.html
16 https://pl.wikipedia.org/wiki/Kolędowani
17 https://pl.aleteia.org/2016/12/13/boze-narodzenie-to-ochrzczone-swieto-poganskie-nieprawda/
18 https://krytykapolityczna.pl/kraj/agnieszka-wisniewska-czy-lewaki-ubieraja-choinke/

Zdjęcie: twitter/@ploterka Źródło: https://twitter.com/ploterka
Please follow and like us:
error

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Social Share Buttons and Icons powered by Ultimatelysocial
Facebook
Twitter
LinkedIn
Instagram
Google+